Spadkobiercy również zapłacą za długi zmarłego

Śmierć bliskiej osoby w rodzinie to bardzo przykry i smutny okres wśród najbliższych członków rodziny zmarłego. Często okazuje się on jeszcze smutniejszy gdy w przypadku gdy zmarły pozostawił po sobie długi, które teraz członkowie rodziny będą musieli spłacać. Spadkobiercy mogą się jednak zwolnić z obowiązku spłaty zadłużenia spadkodawcy, gdy spełnią odpowiednie warunki: zrobią to w odpowiednim czasie i w odpowiedniej formie - często jednak reagują jest już za późno.

Zasady dziedziczenia ustawowego

Zasady dziedziczenia ustawowego określają przepisy kodeksu cywilnego (księga VI K.C. - Spadki), zgodnie z jego przepisami w pierwszej kolejności dziedziczą dzieci oraz małżonek spadkodawcy w częściach równych, w dalszej kolejności rodzice, rodzeństwo i dalsi zstępni spadkodawcy.

Dzieci oraz małżonek spadkodawcy dziedziczą ułamkowa część spadku przypadająca małżonkowi nie może być ona mniejsza niż 1/4. Jeśli więc mąż pozostawił żonę i dwoje dzieci, to wszyscy otrzymają po 1/3 spadku. Jeśli jednak pozostawiłby żonę i czworo dzieci, to żona otrzymuje 1/4 spadku a czworo dzieci 3/4 spadku. Warto dodać, że dzieci ze związków pozamałżeńskich, czy kazirodczych zachowują pełne prawa spadkobierców (nowela Kodeksu Cywilnego z 2009r).

W następnej kolejności dziedziczą dziadkowie spadkodawcy jednak tylko wtedy gdy spadkodawca nie miał ani małżonka, ani rodzeństwa, ani zstępnych rodzeństwa. W sytuacji, gdy w chwili otwarcia spadku żyją wszyscy dziadkowie, to dziedziczą oni w częściach równych. Jeżeli jednak któreś z dziadków nie dożyje otwarcia spadku, to udział spadkowy przypada dalszym jego zstępnym (dalszym krewnym). Jeżeli zaś któreś z dziadków nie posiadało potomstwa, to udział tej osoby przypada pozostałym dziadkom (art. 934 Kodeksu Cywilnego).

Do KC wprowadzono również art. 934¹. Zgodnie z którym do dziedziczenia mogą być powołane również dzieci małżonka spadkodawcy, ale tylko te, których oboje rodziców nie dożyło otwarcia spadku. Dzięki temu rozwiązaniu ochroniono interesy dzieci rozwiedzionych rodziców. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy spadkodawca nie miał rodziców, rodzeństwa, ani krewnych a ożenił się z kobietą, która zmarła przed nim, ale do małżeństwa wniosła już córkę ze swego pierwszego małżeństwa lub nieślubną. W takiej sytuacji spadek po spadkodawcy obejmie właśnie córka lecz tylko wtedy, gdy jej naturalny ojciec nie żyje.

Gmina ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy dziedziczy wówczas, gdy spadkodawca nie pozostawił żadnych osób powołanych do spadku z ustawy. Jeżeli jednak ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy nie da się ustalić lub spadkodawca zamieszkiwał i zmarł poza granicami kraju, to spadek przypada Skarbowi Państwa (art. 935 KC).

Zasady dziedziczenia są bardzo istotne bowiem, spadkiem nie są jedynie składniki majątkowe dłużnika lecz również jego zobowiązania. Do masy spadkowej zaliczają się więc nie tylko profity, a może się okazać że majątek dłużnika był niewystarczający na zaspokojenie wierzytelności, wtedy również spadkobiercy będą musieli zaspokoić wierzycieli.

Odpowiedzialność za długi spadkowe

Wiele firm windykacyjnych prowadzi z mniejszą lub większą skutecznością postępowania wobec zstępnych zmarłego dłużnika. O ile postępowanie na drodze pozasądowej wydaje się dość łatwe do przeprowadzenia to postępowanie sądowe już jednak do najłatwiejszych nie należy. W postępowaniu pozasądowym wystarczy tylko odnaleźć zstępnych dłużnika, zaś w postepowaniu sądowym poza wszelkimi danymi trzeba wykazać, że zstępni przyjęli spadek.

Istnieją jednak możliwości prawne pozwalające na uniknięcie odpowiedzialności za długi spadkodawcy. Zgodnie bowiem z art. 1012 k.c. spadkobierca może przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie wprost), bądź z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Zgodnie z przepisami Art. 640. § 1. Kodeksu postępowania cywilnego „Oświadczenie o prostym przyjęciu spadku lub z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku może być złożone przed notariuszem lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania lub pobytu składającego oświadczenie. Notariusz lub sąd prześle niezwłocznie oświadczenie wraz z załącznikami do sądu spadku” w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o powołaniu do spadku. Możliwa jest sytuacja, gdy niektórzy spadkobiorcy przyjmą spadek wprost, a inni z dobrodziejstwem inwentarza, jednak uważa się, że spadkobiercy, którzy nie złożyli w terminie żadnego oświadczenia, przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Niezależnie od wysokości udziałów w masie spadkowej, odpowiedzialność za długi spadkodawcy ma charakter solidarny a zatem każdy ze spadkobiorców ponosi w pełni odpowiedzialność za te zobowiązania.

Jeżeli natomiast spadkobiorca przyjmie spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jego odpowiedzialność jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w inwentarzu (sąd spadku sporządza spis inwentarza, zgodnie z przepisami KPC).

Zgodnie z treścią art. 922 §1 k.c. w skład masy spadkowej wchodzą wszystkie prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które nie są ściśle związane z jego osobą, jak również prawa z chwilą jego śmierci przechodzące na oznaczone osoby, niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. W skład masy spadkowej wchodzą między innymi prawa do: własności ruchomości i nieruchomości, wierzytelności z umów zawartych przez spadkodawcę (np. sprzedaży, pożyczki, najmu), autorskie prawa majątkowe i inne, oraz obowiązki: podatkowe, długi związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, zobowiązania z tytułu weksla i inne.

W skład spadku nie wchodzi natomiast prawo najmu lokalu mieszkalnego, którego najemcą był spadkodawca w chwili jego śmierci. Zgodnie z treścią art. 691 k. c. „W razie śmierci najemcy lokalu mieszkalnego w stosunek najmu lokalu wstępują: małżonek niebędący współnajemcą lokalu, dzieci najemcy i jego współmałżonka, inne osoby, wobec których najemca był obowiązany do świadczeń alimentacyjnych, oraz osoba, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą.” pod warunkiem że stale zamieszkiwały z najemcą w tym lokalu do chwili jego śmierci. W razie braku tych osób stosunek najmu lokalu mieszkalnego wygasa.

W przypadku zaś, gdy wynajmujący odmawia wstąpienia w stosunek najmu, należy wystąpić do sądu z powództwem o ustalenie istnienia stosunku najmu.

Jeśli natomiast chodzi o zobowiązania podatkowe spadkodawcy, to na zgodnie art. 306f Ordynacja podatkowa można wystąpić do poszczególnych organów podatkowych o wydanie stosownych zaświadczeń, dzięki którym będzie wiadome, jaki jest stan tych zobowiązań. Ponadto w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych przepis art. 104 § 1 Ordynacji zobowiązuje urząd skarbowy do poinformowania spadkobierców, na podstawie posiadanych danych, o wysokości dochodu lub przychodu spadkodawcy oraz o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek lub podatku i podania równocześnie kwoty nadpłaty lub przypadającej do zapłacenia kwoty podatku.

Jeżeli spadkodawca nie pozostawił żadnych krewnych ani małżonka, albo osoby te nie chcą lub nie mogą dziedziczyć, spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Jeżeli nie da się ustalić miejsca ostatniego zamieszkania spadkodawcy w Polsce lub ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy znajdowało się za granicą, spadek przypada Skarbowi Państwa jako spadkobiercy ustawowemu powołanemu w ostatniej kolejności (art. 935 § 3 Kodeksu cywilnego).

Jak i w innych dziedzinach życia również i w przypadku śmierci bliskiej osoby należy być równie rozsądnym i racjonalnym, przezorności nigdy za wiele.

02/01/2012 | Autor: Marcin Łysuniec | Żródło: portal www.windykacja.pl