Skuteczne formy zabezpieczenia transakcji

Prawo polskie oferuje przedsiębiorcom różne możliwości zabezpieczania ich roszczeń oraz ochronę przed nieuczciwymi partnerami handlowymi. Właściwie każda transakcja handlowa i każda umowa może zawierać rozwiązania prawne pozwalające na skuteczną egzekucję roszczeń umownych.

Przedsiębiorcy coraz częściej zabezpieczają swoje umowy, wprowadzając do ich treści odpowiednie, przewidziane prawem instytucje zabezpieczeń. Wybór zabezpieczenia zawsze powinien być poprzedzony dokładną analizą stosunku umownego, który ma zabezpieczać. Zabezpieczenie, aby spełniało swoją rolę, powinno być „szyte na miarę” i minimalizować ryzyko gospodarcze. Obok popularnej hipoteki, poręczenia, weksla czy zastawu istnieją także instytucje prawne, rzadziej wykorzystywane w praktyce, choć pozwalające na skuteczne zabezpieczenie różnego rodzaju umów.

Przewłaszczenie na zabezpieczenie
Ukształtowanym przez praktykę obrotu gospodarczego zabezpieczeniem jest przewłaszczenie na zabezpieczenie, które wywodzi się z prawa bankowego. Istotą tego zabezpieczenia jest przeniesienie przez dłużnika prawa własności swojej rzeczy na wierzyciela do czasu realizacji zobowiązań dłużnika wobec wierzyciela. Przedmiot pozostaje w posiadaniu dłużnika, co umożliwia mu korzystanie z niego.
Przewłaszczeniem na zabezpieczenie można zabezpieczyć wszelkiego rodzaju wierzytelności, dotyczyć ono może m.in. rzeczy ruchomych, również zbioru rzeczy o zmiennym składzie np. oznaczonej ilości towarów danego gatunku czy też praw majątkowych (udziały w spółkach kapitałowych prawa handlowego, autorskie prawa majątkowe, patenty). Do ustanowienia takiego przewłaszczenia konieczne jest podpisanie stosownej umowy, która powinna odpowiadać formie właściwej dla przeniesienia własności danej rzeczy lub prawa.

Dwie formy
Przewłaszczenie na zabezpieczenie występuje w dwóch formach. Według pierwszej dłużnik przenosi na wierzyciela własność swej rzeczy, a wierzyciel zobowiązuje się do przeniesienia własności tej rzeczy z powrotem na dłużnika po zaspokojeniu wierzytelności, często zobowiązując się do korzystania z rzeczy w ograniczonym umową zakresie. Druga forma przewłaszczenia dotyczy sytuacji, w której dłużnik przenosi własność rzeczy ruchomej na wierzyciela pod warunkiem rozwiązującym, którym jest zaspokojenie wierzytelności, z tą chwilą własność rzeczy ruchomej automatycznie powraca do dłużnika.

Zgoda dłużnika na dobrowolne poddanie się egzekucji
Innym skutecznym zabezpieczeniem wszelkich stosunków umownych może być przewidziane przez kodeks postępowania cywilnego dobrowolne poddanie się egzekucji.Istotą tego zabezpieczenia jest akt notarialny, w którym dłużnik poddaje się egzekucji obejmującej obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub uiszczenia innych rzeczy zamiennych, ilościowo w akcie oznaczonych, albo też obowiązek wydania określonych indywidualnie rzeczy.
Tego typu oświadczenie dłużnika umożliwia wierzycielowi wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi bez konieczności dochodzenia zasadności roszczenia w postępowaniu sądowym. Jedyną rzeczą, jaka musi poprzedzić egzekucję, jest tzw. postępowanie klauzulowe, to jest formalne nadanie przez sąd klauzuli wykonalności. Przedmiotem tego zabezpieczenia może być np. obowiązek zapłaty określonej kwoty pieniężnej, wydanie rzeczy, wydanie lokalu, nieruchomości. Może też ono dotyczyć roszczeń przyszłych.

Ważna jest treść oświadczenia
W przypadku tego zabezpieczenia istotna jest treść oświadczenia determinowana przepisami prawa. Przykładowo, przy świadczeniach pieniężnych, w akcie należy podać termin zapłaty i kwotę, w przypadku świadczeń w rzeczach zamiennych należy podać ilość rzeczy i termin uiszczenia a także jasno określić dłużnika i wierzyciela oraz podstawę prawną świadczenia, czyli np. podpisaną umowę.
Termin świadczenia może być przy tym wyznaczony poprzez datę lub nadejście określonego zdarzenia, a dłużnik poddaje się egzekucji tylko co do zobowiązań, które zostały opisane w oświadczeniu.

Ryzyko postępowania sądowego
Prawidłowy wybór zabezpieczenia jest niezwykle istotny z punktu widzenia stron umowy. W przypadku braku prawidłowej realizacji umowy, strona poszkodowana działaniem swojego partnera biznesowego ma możliwość szybkiego, skutecznego i niedrogiego zaspokojenia swoich praw. Prowadzenie postępowania sądowego może być bowiem obarczone różnymi ryzykami. Poza ryzykiem utraty czasu, który w biznesie jest często najcenniejszy, zawsze istnieje ryzyko upadłości takiego partnera, a co za tym idzie, pozbawienie wierzycieli możliwości skutecznej egzekucji jego zobowiązań.

05/21/2011 | Autor: Ewelina Stobiecka jest radcą prawnym, partnerem zarządzającym kancelarii e|n|w|c