Potrącenie wierzytelności. Jak skutecznie dokonać?

Potrącenie stanowi jedną z form zapłaty, jak również może spełniać funkcję egzekucyjną czy gwarancyjną. Polega ono na tym, że gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony.

Warunki

Nie każda wierzytelność może zostać potrącona. Jest to dopuszczalne, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.

Dodatkowo, jeżeli przedmiotem potrącenia są wierzytelności, których miejsca spełnienia świadczeń są różne, strona korzystająca z możności potrącenia jest zobowiązana do uiszczenia drugiej stronie sumy potrzebnej do pokrycia wynikającego dla niej uszczerbku.

Podkreślić należy, że nawet wierzytelność przedawniona może zostać potrącona. Taka sytuacja powstaje, jeżeli w chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło.

Ponadto, również odroczenie wykonania zobowiązania udzielone przez sąd albo bezpłatnie przez wierzyciela nie wyłącza potrącenia.

Nie mogą natomiast być umorzone za pomocą potrącenia:
-wierzytelności nie ulegające zajęciu;
-wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania;
-wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych;
-wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne.

Wreszcie, w przypadkach zajęcia wierzytelności przez osobę trzecią, nie można jej potrącić w sytuacji, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

Forma

Potrącenia dokonuje się poprzez złożenie oświadczenia drugiej stronie, w którego efekcie obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej - art. 498 § 2 Kodeksu cywilnego.

Oświadczenie woli może być złożone w dowolnej formie, a więc nawet ustnie. Wybór formy zależy więc do zainteresowanych, jednak warto wziąć pod uwagę ewentualną konieczność późniejszego udowodnienia w procesie sądowym faktu złożenia takiego oświadczenia.

Skuteczność

Zgodnie z brzmieniem art. 61 KC, oświadczenie o skorzystaniu z instytucji potrącenia staje się skuteczne dopiero z chwilą dojścia do wierzyciela wzajemnego w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią.

Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

Zarzut potrącenia

Należy podkreślić, iż regulacja w art. 498-505 KC dotyczy potrącenia ustawowego, ale już nie potrącenia umownego (dopuszczalnego w ramach ogólnej swobody kształtowania treści umów zgodnie z art. 3531 KC).

Od potrącenia, jako czynności materialnoprawnej, należy ponadto odróżnić zarzut potrącenia, który jest czynnością procesową i polega na żądaniu oddalenia powództwa w całości lub w części z powołaniem się na okoliczność, że roszczenie objęte żądaniem pozwu wygasło wskutek złożenia oświadczenia woli o potrąceniu.

Zarzut potrącenia jest więc powołaniem się przez stronę w procesie na fakt dokonania potrącenia i wynikające z niego skutki.

Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku – Kodeks Cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.)

03/30/2012 | Autor: Olga Karczewska-Kancelaria Radców Prawnych "KMiW" s.c. | Źródło: portal: www.lex-portal.pl