Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe małżonka

Kwestie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe osób pozostających w związku małżeńskim reguluje przepis art. 29 ustawy Ordynacja podatkowa. Zgodnie z treścią tego przepisu, odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe obejmuje zarówno majątek odrębny podatnika - dłużnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

Odpowiedzialność współmałżonka podatnika uzależniona jest od dwóch okoliczności -  momentu zawarcia związku małżeńskiego i jego ewentualnego ustania oraz powstania i ustania wspólności majątkowej. Małżeńska wspólność ustawowa powstaje z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa i obejmuje ona swoim zakresem wszystkie przedmioty majątkowe nabyte w  trakcie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, które stanowią majątek wspólny małżonków, o którym jest mowa w art. 29 Ordynacji podatkowej. Natomiast z ustaniem małżeńskiej wspólności ustawowej mamy do czynienia wraz z ustaniem samego małżeństwa, orzeczeniem separacji, ogłoszeniem upadłości jednego z małżonków oraz ubezwłasnowolnieniem jednego z małżonków. Jednakże podkreślenia wymaga fakt, iż skutki prawne ustania wspólności w razie zaistnienia którejś z w/w sytuacji nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych, które powstały przed tymi zdarzeniami. W związku z czym małżonek podatnika dalej będzie ponosić odpowiedzialność za te zobowiązania podatnika, które powstały w okresie poprzedzającym wspomniane sytuacje.

Małżonkowie w drodze umowy mogą rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć ustawową wspólność małżeńską. Poprzez rozszerzenie ustawowej wspólności małżonków następuje rozciągnięcie odpowiedzialności na cały, rozszerzony majątek wspólny. Takim rozszerzonym majątkiem wspólnym podatnik i jego współmałżonek będą odpowiadać również za zobowiązania podatkowe, które  powstały przed rozszerzeniem tej wspólności. Natomiast umowy ograniczające lub wyłączające wspólność majątkowej nie wpływają na ograniczenie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, które powstały przed dniem zawarcia takiej umowy.  W sytuacji, gdy wyłączenie wspólności majątkowej zostało dokonane przed zawarciem małżeństwa, to w ogóle nie powstanie majątek wspólny objęty odpowiedzialnością, zatem małżonek podatnika nie będzie odpowiadał za jego zobowiązania podatkowe na zasadach określony w art. 29 Ordynacji podatkowej.

Ponadto wskazać należy, iż zakres odpowiedzialności małżonka podatnika jest bardzo szeroki, gdy odpowiada on za zobowiązania powstałe nie tylko w czasie trwania wspólności majątkowej, ale także za powstałe przed zawarcie związku małżeńskiego. Natomiast nie odpowiada on jedynie za zobowiązania, które powstały po ustaniu wspólności ustawowej.

Odpowiedzialność podatkowa małżonka obejmuje przede wszystkim należność główną, ale również odsetki czy opłatę prolongacyjną. Natomiast małżonek podatnik nie będzie ponosił odpowiedzialności za koszta egzekucyjne czy zobowiązania małżonka odpowiedzialnej jako osoba trzecia. Jednakże należy odróżnić koszty egzekucyjne związane z osobą podatnika od kosztów egzekucyjnych przeciwko współmałżonkowi podatnika, gdyż za te ostatnie małżonek podatnika będzie ponosił odpowiedzialność.

W sytuacji śmierci podatnika lub uznania jego za zmarłego odpowiedzialność za jego zobowiązania podatkowe przechodzi na jego spadkobierców. Natomiast w wypadku ustania wspólności majątkowej na skutek rozwodu bądź unieważnienia małżeństwa, były małżonek podatnika może ponosić odpowiedzialność za zobowiązania swojego byłego małżonka jako osoba trzecia.

Na marginesie należy dodać, iż małżonek podatnika nie posiada praktycznie żadnych uprawnień procesowych związanych z jego odpowiedzialnością. Przede wszystkim został on pozbawiony możliwości wnoszenia przez niego środków zaskarżenia czy podnoszenia zarzutów. W związku z powyższym małżonkowi podatnika nie przysługują żadne środki ochrony nawet wtedy, gdy postępowanie dotyczy majątku wspólnego

Odpowiedzialność małżonka podatnika ustaje wówczas, gdy przestaje istnieć dług albo przestaje istnieć możliwość przymusowej realizacji zobowiązania. Ordynacja podatkowa nie wprowadziła żadnych szczególnych zasad dotyczących okresu przedawnienia odpowiedzialności małżonka podatnika, zatem jego odpowiedzialność będzie miała miejsce wyłącznie wtedy, gdy nie nastąpiło przedawnienie zobowiązania podatnika. W przeciwnym razie współmałżonek jest wolny od odpowiedzialności.

12/17/2011 | Autor: Agnieszka Jakubowska-Aplikantka adwokacka w Kancelaria Adwokacka Franciszek Piątkowski w Lublinie | Żródło: www.lex-portal.pl